درآمد‌های گمشده در دایره مالیات ستانی

از سوی دیگر فقدان زیرساخت و فناوری‌های نوین باعث شده تا این امر به صورت اصولی و بر اساس استاندارد‌های جهانی، نه در بخش مالیات ستانی و نه در حوزه هزینه‌کرد درآمد‌های مالیاتی، چالش‌های بسیاری ایجاد شود که در نهایت به کاهش انگیزه مردم در مشارکت در این امر منتهی شده است.

چالش‌های سیستماتیک مالیاتی

به گزارش «آرمان ملی»، مساله بودجه و مالیات در ایران در سال‌های اخیر، به عنوان یکی از موضوعات اساسی و حساس در اقتصاد و اجتماع مطرح شده است، چراکه تحریم و اِعمال محدودیت‌های فروش نفت، باعث کاهش اجباری اتکا دولت به درآمد‌های نفتی و تمرکز بر درآمد‌های مالیاتی شده است. هرچند این فرآیند به دلیل خروج از رونق فعالیت‌های فعالان اقتصادی خُرد و کلان باعث شده است این تمرکز با نارضایتی‌هایی در میان مردم همراه شده است، به ویژه در مورد تبعیض‌های مالیاتی و معافیت‌های نامناسب برخی سازمان‌ها و نهاد‌ها و یا افراد از جمله چالش‌های سیستم مالیاتی ایران شناخته می‌شود که با وجود گذشت چندین سال از تمرکز دولت بر امر مالیات ستانی، هنوز هم آنگونه که باید و شاید سامان نیافته است.
 علاوه بر این، برخی از مشاغل نیز به دلیل فقدان زیرساخت‌های نظارتی و اجرایی، با استفاده از روش‌های مختلف، اقدام به دور زدن قوانین مالیاتی می‌کنند که در این بین می‌توانند به فاصله شگرف مالیات پرداختی مشاغلی چون، برخی از فعالان در مشاغل پزشکی، صنف طلا، صرافان و... اشاره کرد. هرچند خلأ و روزنه‌های نفوذ دور زدن مالیاتی و همچنین کسب و کار‌های بی رونق باعث شده تا رقم‌های فرار از پرداخت مالیات هر روز بیشتر از روز گذشته شود. کارشناسان این رویکرد را در سطح کلان و خُرد باعث از هم پاشیدگی نظام مالیاتی و همچنین تعارضات اقتصادی واجتماعی زیادی می‌دانند و معتقدند این تفاوت‌ها از جمله مصادیق عینی تبعیض‌های مالیاتی به شمار می‌آیند که در نهایت باعث می‌شود که فقط حقوق بگیران و کارمندان همواره در صف نخست مالیات ستانی قرار گیرند و حتی پیش از دریافت حقوق خود، مالیات را پرداخت کنند. در حالیکه، برخی از اصناف و مشاغل که درآمد‌های خود را از فعالیت‌های مختلفی به دست می‌آورند، می‌توانند از طرق مختلف از مالیات‌ستانی به طور کامل خودداری کنند که تحلیلگران از آن به عنوان یکی از عوامل اصلی در کاهش درآمد‌های مالیاتی در ایران شناخته شود.

تبعیض‌های مالیاتی

البته فرار‌های مالیاتی از سوی برخی از افراد حقیقی یا حقوقی و یا سازمان‌ها ونهاد‌ها با استفاده از روابط یا ... شامل مبالغ کلان تری می‌شود که به کاهش شدید درآمد‌های دولت از این محل و همچنین تبعیض‌های اقتصادی و اجتماعی و نارضایتی‌های گسترده در جامعه منتهی می‌شود. در این راستا، بسیاری از کارشناسان اقتصادی و مالیاتی معتقد به اصلاح سیستم مالیاتی و ایجاد عدالت در بین اصناف و مشاغل هستند. آنها بر این باورهستند که با اصلاح قوانین مالیاتی و ایجاد یک سیستمی که به طور عادلانه‌ای به تمامی اصناف و مشاغل اعمال شود، می‌توان به افزایش درآمد‌های مالیاتی و کاهش نارضایتی‌های مردمی دست یافت. این اصلاحات شامل؛ کاهش معافیت‌های مالیاتی برای برخی از سازمان‌ها و نهادها، بهبود زیرساخت‌ها و به کارگیری فناوری‌های نوین برای رصد سامانه‌های پرداخت و هزینه‌کرد درآمد‌های مالیاتی و شفاف‌سازی در این عرصه به منظور اطلاع‌رسانی دقیق به مردم و افزایش انگیزه آنها در امر مالیاتی، حمایت از اصناف کم درآمد در پروسه مالیات ستانی و. می‌شود. بر اساس گزارش‌های منتشره، سازمان امور مالیاتی در تلاش است تا با استفاده از فناوری‌های نوین و ارتقای پایگاه داده‌های آماری، به این اهداف دست یابد. با این حال، هنوز هم مسائلی مانند تبعیض‌های مالیاتی، فرار از مالیات و عدم اعمال قوانین به صورت کامل در بسیاری از اصناف و مشاغل وجود دارد که قطعاً این مسائل می‌توانند به عنوان یکی از چالش‌های اصلی در سیستم مالیاتی ایران شناخته شوند. اهتمام دولت در این مسیر حاکی از این است که دولت نیز دریافته است که دسترسی به یک سیستم مالیاتی موفق، نیاز به زیرساخت‌هایی مالیات ستانی عادلانه و شفاف دارد که البته با توجه به شرایط کنونی و تحریم و موانع پیش رو در شفاف سازی و اعلام سازمان‌ها و نهاد‌هایی که از معافیت‌های مالیاتی نابجا برخوردار هستند و...، نیاز به اقدام جدی دولت دارد که به گفته کارشناسان در صورتی که این مهم در کشور صورت گیرد بسیاری از چالش‌ها در مسیر جبران کاهش درآمد‌های دولتی نیز جبران خواهد شد.

معافیت‌های پرابهام مالیاتی

یکی از مسائل مهم و حساس در سیستم مالیاتی ایران، مسأله معافیت‌های مالیاتی است، چراکه در این سیستم، بسیاری از سازمان‌ها و نهاد‌های دولتی، شرکت‌های نیمه دولتی و حتی برخی از اصناف، به دلیل مقررات و قوانین مختلف، معاف از پرداخت مالیات هستند. این معافیت‌ها به عنوان یکی از عوامل اصلی در کاهش درآمد‌های مالیاتی دولت شناخته می‌شوند، اما در عین حال، این مساله می‌تواند به عنوان یکی از عوامل اصلی در ایجاد نارضایتی در میان مردم و اصناف نیز مطرح شود. از این رو، ضرورت حذف یا محدود کردن معافیت‌های مالیاتی برای سازمان‌ها و نهاد‌هایی که در این زمینه معاف هستند، به عنوان یکی از مسائل مهم در سیستم مالیاتی ایران مطرح می‌شود. این مساله نه تنها به افزایش درآمد‌های مالیاتی دولت کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به ایجاد عدالت در سیستم مالیاتی و افزایش انگیزه مردم برای پرداخت مالیات نیز منجر شود. قطعاً در سیستمی که معافیت‌های مالیاتی به عنوان یک ابزار اقتصادی و اجتماعی به منظور حمایت از بخش‌هایی از اقتصاد که به دلیل شرایط خاص، مانند کم درآمدی، نیاز به حمایت دارند، اعمال شود، از مطلوبیت برخوردار است، اما در حال حاضر، این معافیت‌ها به طور گسترده و بدون نظارت به کار گرفته می‌شوند و به طور نامناسب در بسیاری از نهاد‌ها و سازمان‌ها اعمال می‌شود. یکی از مهم‌ترین مسائلی که در این زمینه مطرح می‌شود، این است که بسیاری از نهاد‌هایی که به عنوان معاف از مالیات در نظر گرفته می‌شوند، در واقع به دلیل فعالیت‌های خاص خود، مانند فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی یا خدماتی، به این معافیت دست یافته‌اند، اما در حال حاضر، این معافیت‌ها به طور نامناسب و بدون نظارت به کار گرفته می‌شوند و به طور گسترده به بسیاری از نهاد‌ها و سازمان‌ها اعمال می‌شود. به اعتقاد کارشناسان؛ ضرورت حذف یا محدود کردن معافیت‌های مالیاتی برای سازمان‌ها و نهاد‌هایی که در این زمینه معاف هستند، به عنوان یکی از مسائل مهم در سیستم مالیاتی ایران مطرح می‌شود. این مساله نه تنها به افزایش درآمد‌های مالیاتی دولت کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به ایجاد عدالت در سیستم مالیاتی و افزایش انگیزه مردم برای پرداخت مالیات نیز منجر شود.

فرار مالیاتی بدون مانع

بر اساس این گزارش؛ فرار مالیاتی نیز یکی دیگر از چالش‌های نظام مالیاتی کشور محسوب می‌شود، چرا که در این سیستم، بسیاری از اصناف و مشاغل به دلیل عدم وجود زیرساخت مناسب برای رصد و نظارت بر پرداخت مالیات، به طور غیرمستقیم از پرداخت مالیات خود خودداری می‌کنند. این در حالی است که این فرار‌های مالیاتی به عنوان یکی از عوامل اصلی در کاهش درآمد‌های مالیاتی دولت شناخته می‌شوند و می‌تواند به طور غیرمستقیم به نارضایتی مردم و اصناف نیز منجر شود. به باور تحلیلگران؛ این چالش به علت عدم وجود زیرساخت مناسب برای رصد و نظارت بر پرداخت مالیات صورت می‌گیرد. هرچند سازمان مالیاتی اخیراً در تلاش است که با استفاده از فناوری‌های نوین و ارتقای پایگاه داده‌های آماری، میزان این فرار‌های مالیاتی را کاهش دهد، اما با این حال، هنوز هم مسائلی مانند تبعیض‌های مالیاتی، فرار از مالیات و عدم اعمال قوانین به صورت کامل در بسیاری از اصناف و مشاغل وجود دارد و بر این اساس، بسیاری از اصناف و مشاغل که درآمد‌های خود را از فعالیت‌های مختلفی به دست می‌آورند، می‌توانند از مالیات ستانی به طور کامل خودداری کنند که این امر می‌تواند به عنوان یکی از عوامل اصلی در کاهش درآمد‌های مالیاتی در ایران شناخته شود. در عین حال، دولت نیز به دلیل محدودیت‌های اجرایی و نظارتی، توانایی کافی برای اعمال قوانین مالیاتی به صورت کامل ندارد. هر چند دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده در مسیر مالیات‌ستانی عادلانه دشوار و پیچیده و چالش برانگیز است، اما با تلاش‌های مستمر و اصلاحات لازم، می‌توان به ایجاد یک سیستم مالیاتی که به نیاز‌های اقتصادی و اجتماعی کشور مناسب باشد، دست یافت.